Muzyka miejskiej ulicy czyli argentyński żywioł i melancholia
Tango to zarówno taniec towarzyski w parzystym metrum i wolnym tempie, jak i pewien styl muzyczny. Pierwowzorem tanga były hiszpańskie tańce habanera i flamenco przeszczepione na grunt Ameryki Południowej i zmieszane z candombe, którą tańczyli i śpiewali na ulicznych paradach afrykańscy niewolnicy. W jej refrenie powtarzały się słowa „cum-tan-go” i od nich właśnie wywodzi się nazwa tańca. Jego prymitywna forma pojawiła się w Argentynie już w I poł. XVIII wieku. Początkowo tańczono je w podrzędnych lokalach i domach publicznych, jednak popularność tanga ciągle rosła, zwłaszcza dzięki pociągającej muzyce. Styl tańca, który powstał około roku 1900 w stolicy Urugwaju – Montevideo i stolicy Argentyny – Buenos Aires, dziś nosi nazwę tango argentyńskie.
Tango to trafiło później do Stanów Zjednoczonych, by w końcu przywędrować do Europy, a głównie do Paryża ok. 1910 roku i tam zyskać wkrótce olbrzymią popularność jako taniec towarzyski. Francuzi pokochali je do tego stopnia, że stworzyli własny styl – tango paryskie.
Jako rodzaj muzyki tango miało swój początek wśród populacji europejskich imigrantów z Argentyny i Urugwaju. Początkowo grane było w triach złożonych z fletu, gitary oraz skrzypiec, do których pod koniec XIX wieku dołączył bandoneon, który pierwotnie miał służyć do grania muzyki religijnej w kościołach. Był to rodzaj czworokątnej harmonii ręcznej z klawiaturą guzikową dla obu rąk zbudowany w Niemczech ok. poł. XIX wieku przez Heinricha Banda, od którego nazwiska otrzymał nazwę. Dopiero później uformował się tradycyjny sekstet, zwany orquesta típica, w którego skład wchodziły: dwoje skrzypiec, fortepian, kontrabas i dwa bandoneony.
Tango może być czysto instrumentalne lub z udziałem głosu wokalnego. Dokładne jego korzenie nie są w pełni znane, ale można bezpiecznie przyjąć, że jest to połączenie muzycznych tradycji Hiszpanii, zachodniej Afryki, centralnej Europy i Ameryki Północnej. Choć tango rozwinęło się w połowie XX wieku w Argentynie i Urugwaju, istnieją nagrania już z XIX i początków XX wieku pochodzące z Kuby i Hiszpanii, gdzie uprawiano rodzaj flamenco zwany tangos. Jest on jednak tylko trochę powiązany z tangiem argentyńskim, prawdopodobnie mając wspólnego przodka w europejskim tańcu przypominającym menueta.
Angel Villoldo był autorem tanga „La Morocha”, które zostało nagrane jako pierwszy przykład tego rodzaju muzyki. Wczesne tanga były wykonywane przez imigrantów w Buenos Aires, a pierwszą generację muzyków zwano Starą Gwardią. Pod koniec XIX wieku tango wybrzmiewało w Buenos Aires i Montevideo, minęło jednak trochę czasu, nim dotarło do szerszych kręgów odbiorców. W początkach XX wieku stało się ulubioną muzyką rozmaitych opryszków i gangsterów odwiedzających domy publiczne. Była to szczególna muzyka o silnym zabarwieniu erotycznym, wyrażająca męskość i pożądanie, tworząc swoistą mieszankę delikatności i agresywności. Z tego względu tango prowokowało także wiele głosów protestu – spotkało się nawet ze sprzeciwem ówczesnego papieża Piusa X! Oceniano je jako taniec bardzo nieprzyzwoity i zabraniano tańczyć.
Radość tańczenia była jednak tak ogromna, iż nie zważano na tego typu zakazy. Jak wiele gatunków muzyki popularnej, także i tango było powiązane z klasą niższą, więc zamożniejsi Argentyńczycy próbowali ograniczyć jego rozwój i wpływowość. Na próżno – pod koniec I wojny światowej rozprzestrzeniło się na cały świat. Dzięki akceptacji wyższych klas szybko zaczęło zdobywać popularność w Europie, począwszy od Francji. W latach 20. XX wieku opuściło domy publiczne i przeszło do wodewilów i kabaretów, by stać się bardziej respektowaną i artystyczną formą muzyki i tańca.
Carlos Gardel jest szczególnie związany ze zmianą statusu tanga – od gangsterskiej muzyki klas niższych do szanowanego tańca klasy średniej. Stał się jednym z najbardziej popularnych artystów tego gatunku, zapoczątkowując okres rozwoju tango-canción, czyli tanga-piosenki (inni piosenkarze to Ignacio Corsioni, Ada Falcon, Azucena Maizani, Rosita Quiroga). Gardel był także jednym z prekursorów Złotej Ery Tanga, trwającej od ok. 1935 do 1952 roku. Pojawiły się wówczas liczne popularne i wpływowe orkiestry, którym przewodzili m.in.: Juan D'Arienzo, Francisco Canaro, Aníbal Troilo, a następnie Osvaldo Pugliese i Carlos di Sarli. Późniejszy okres rozwoju tanga zdominowany został przez Astora Piazzollę. W latach 50. Piazzolla próbował stworzyć nową formę tanga z udziałem brzmień przełamujących klasyczną formę tego tańca, z czego początkowo szydzili zarówno zwolennicy czystości gatunku, jak i Stara Gwardia.
Styl Piazzolli nazwany został nuevo tango, ponieważ chłonąc wpływy jazzu i muzyki klasycznej, tworzył nowy, bardziej eksperymentalny jego rodzaj. W latach 1955-83 z rożnych powodów nastąpił spadek popularności tanga – praktycznie nikt w Argentynie już się go nie uczył. Tango nie zanikło, ale było znacznie ograniczone. W latach 70. podjęto w Buenos Aires próby połączenia tanga z jazzem. Z początkiem lat 80. popularność tanga w Argentynie gwałtownie wzrosła – jako symbol Argentyny ponownie stało się powodem do dumy. Następcy Astora Piazzolli (Dino Saluzzi, Rodolfo Mederos, Enrique Martin Entenza i Juan María Solare) kontynuowali i rozwijali jego ideę nuevo tango. Tango przeżywało okres dobrej passy na całym świecie m.in. dzięki przedstawieniu „Tango Argentino”, granemu od 1983-1993 w 57 miastach,
w USA (m.in Broadway), Europie, Japonii i w Ameryce Łacińskiej czy też filmowi „Tango” w reżyserii Carlosa Saury. Te sukcesy na świecie przyczyniły się także do odrodzenia tanga
w Argentynie.
Tango współczesne, czyli neo-tango najczęściej łączy specyficzny nastrój, złożoną rytmikę i często zawiłą melodykę z elementami muzyki elektronicznej i jazzu, przyjmując różne nazwy, np. „electro tango” lub też „tango fusion” (grupy Gotan Project, Bajafondo Tango Club, Electrocutango). Tango stało się również częścią repertuaru wielkich muzyków klasycznych takich, jak: Yo-Yo Ma, Martha Argerich, Daniel Barenboim, Gidon Kremer, Plácido Domingo i Marcelo Alvarez. Również niektórzy kompozytorzy klasyczni pisywali tanga. Przykładami mogą być: Isaac Albéniz i jego „España” (1890), Erik Satie i utwór „Le Tango perpétuel” (1914), „Histoire du Soldat” (1918) Igora Strawińskiego oraz John Cage ze swoim „Perpetual Tango” (1984). Wiele popularnych piosenek amerykańskich opiera się na melodiach słynnych tang takich, jak: „El Choclo”, „Adiós Muchachos”, czy „La Cumparsita”. Inne tanga, znane na całym świecie to np. „A Media Luz”, „Jalousie”, „Ole guapa”, „La Violetera”. Również w Polsce powstawały liczne utwory tego typu, komponowane przez Jerzego Petersburskiego, Artura Golda, Zygmunta Białostockiego, Witolda Krupińskiego, Zygmunta Karasińskiego i innych. „Tango milonga”, „Ta ostatnia niedziela”, „Jesienne róże” stały się prawdziwymi ponadczasowymi szlagierami. Obecnie istnieje wiele form tanga, zarówno muzycznych, jak i tańca – tango argentyńskie ze swymi odmianami (tango vals, tango nuevo, milonga), tango amerykańskie, tango fińskie, tango międzynarodowe.
Nasi goście w tym tygodniu to niezwykły zespół Machina del Tango, w składzie którego odnajdziemy: skrzypce, fortepian, bandoneon oraz kontrabas. Zawodowo artyści Machiny związani są z wieloma zespołami, a łączy ich wspólne zainteresowanie tangiem, szczególnie twórczością Astora Piazzolli. Doskonałe wyczucie różnych stylów i gatunków muzycznych przez członków zespołu powoduje, iż tango w ich wykonaniu zyskuje zupełnie nową interpretację i dużą dawkę świeżej energii. Muzycy Machiny to wirtuozi swych instrumentów, laureaci wielu prestiżowych nagród na konkursach w Polsce i za granicą. Jednak na Poranku Muzycznym nie wystąpią sami – wraz z nimi pojawi się śpiewający gość specjalny z Argentyny oraz para cudownych tancerzy.
Tango to smutek i radość, ból i miłość, żywioł i melancholia, to język Machiny del Tango. Koniecznie musicie wpaść do nas na pokazową lekcję tego języka, wzbogaconą porywającym śpiewem i tańcem. To jedyna szansa, by w pełni zasmakować w unikalnym, argentyńskim klimacie, który tak silnie przejawia się w każdym tangu.
Opracował Michał Zawadzki.
